Zekat Nedir ve İslam'daki Önemi Nedir?
Zekat, sözlükte artma, arınma, temizlenme ve bereket anlamına gelir. Dini bir terim olarak ise zekat; dinen zenginlik ölçüsü kabul edilen nisap miktarı mala sahip olan hür, akıl sağlığı yerinde ve ergenlik çağına gelmiş Müslümanların, mallarının belirli bir kısmını yılda bir kez Allah rızası için ibadet niyetiyle fakirlere ve hak sahiplerine vermesidir. İslam'ın beş temel şartından biri olan zekat, toplumsal dayanışmayı ve adaleti sağlayan en önemli mali ibadettir.
Kur'an-ı Kerim'de zekat, namaz ibadetiyle birlikte sıkça zikredilmiştir. Bakara Suresi 43. ayet-i kerimede şöyle buyrulmaktadır: "Namazı kılın, zekatı verin ve rüku edenlerle beraber rüku edin." Bu emir, zekatın Müslüman hayatındaki merkezi konumunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Zekat, zenginin malını temizler, bereketlendirir ve fakir ile zengin arasındaki sevgi köprülerini güçlendirir.
Zekat Kimlere Farzdır? Zekat Vermenin Şartları
Bir kimseye zekat vermenin farz olabilmesi için öncelikle belirli şartları taşıması gerekir. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmi açıklamaları doğrultusunda zekat mükellefi olmanın şartları şunlardır:
1. Müslüman, hür, akıllı ve ergenlik çağına gelmiş olmak.
2. Temel ihtiyaçlarının ve borçlarının dışında, nisap miktarı kadar mala sahip olmak.
3. Zekatı verilecek malın üzerinden tam bir kameri yılın (354 gün) geçmiş olması (havelan-ı havl).
4. Malın artıcı (nami) nitelikte olması ve sahibinin tam mülkiyetinde bulunması.
Bu şartları taşıyan her Müslüman erkek ve kadının, yılda bir defa zekat vermesi farz-ı ayındır. Zekat yükümlülüğü geciktirilmeden yerine getirilmesi gereken mali bir borçtur.
Nisap Miktarı Nedir ve Nasıl Hesaplanır?
Nisap, zekatın farz olması için belirlenen asgari zenginlik ölçüsüdür. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından esas alınan ölçüye göre, altın için nisap miktarı 80.18 gramdır. Para, ticaret malları ya da diğer birikimlerin değeri bu miktar altına ulaştığında kişi dinen zengin sayılır.
Zekat miktarının hesaplanması ise oldukça kolaydır. Nisap miktarı mala sahip olan kişi, borçlarını ve asli ihtiyaçlarını düştükten sonra elinde kalan nakit para, altın veya ticaret mallarının toplam değerinin yüzde 2.5'ini (yani kırkta birini - 1/40) zekat olarak verir. Tarım ürünlerinde ise sulama durumuna göre onda bir (1/10) veya yirmide bir (1/20) oranında zekat (öşür) verilir.
Zekat Kimlere Verilir, Kimlere Verilmez?
Zekatın kimlere verileceği Tevbe Suresi 60. ayette açıkça bildirilmiştir. Bu ayete göre zekat; fakirler, miskinler (hiçbir şeyi olmayanlar), borçlular, yolda kalmışlar, kalbi İslam'a ısındırılmak istenenler, köleler (özgürlüğüne kavuşturulacak olanlar), Allah yolunda olanlar (ilim talebeleri, cihad edenler) ve zekat toplamakla görevli memurlara verilir.
Buna karşılık, kişinin kendi bakmakla yükümlü olduğu usul ve furuuna yani anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuklar ve torunlara zekat verilmez. Ayrıca eşler de birbirlerine zekat veremezler. Zekat verirken önceliği ihtiyaç sahibi akrabalara, komşulara ve yakın çevredeki fakirlere vermek dinen daha faziletlidir.
Kaynak: Bu içerik, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yayınları ve İslam ilminin güvenilir kaynaklarına dayanmaktadır. Dini konularda yetkili bilgi için Diyanet'in resmi kaynaklarını inceleyebilirsiniz.
